Samenvatting Twente Index 2015

 

INLEIDING

De Twente Board wil Twente ontwikkelen tot een Europees toonaangevende technologische topregio, waarbij vanuit de maatschappelijke opgaven toekomstbestendig economisch rendement behaald wordt. Deze hoofddoelstelling is vertaald in vijf doelen voor het jaar 2020.

- Het Bruto Regionaal Product (BRP per inwoner) van Twente is groter of gelijk aan het Bruto Binnenlands Product (BBP per inwoner) van Nederland
- Het aandeel 15-75-jarigen dat hoger is opgeleid, is groter of gelijk aan dat in heel Nederland
- Het aandeel van de bevolking tussen de 15 en 75 jaar in Twente dat werkt, is groter of gelijk aan dit aandeel in Nederland
- Het aandeel BRP geïnvesteerd in regionaal Research & Development is groter of gelijk aan dit aandeel binnen het BBP
- In 2020 zijn 5.000 extra arbeidsplaatsen gecreëerd.

Hieronder wordt allereerst beschreven hoe Twente zich de afgelopen jaren heeft ontwikkeld op deze hoofddoelstellingen. Vervolgens is er aandacht voor recente conjuncturele ontwikkelingen. Hierbij wordt steeds de vergelijking met Nederland als geheel gemaakt. Tenslotte is er aandacht voor de specials. Dit zijn jaarlijks wisselende verdiepingsstudies. Dit jaar zijn de onderwerpen 'Migratie en pendel', 'Waar winkelt Twente?' en 'Vier typeringen van Twente'.

DOELEN TWENTE BOARD/ LANGE TERMIJN ONTWIKKELINGEN

Bruto regionaal product
Het Bruto Regionaal Product is de totale waarde van alle goederen en diensten die in een jaar in een regio geproduceerd worden. In Twente bedroeg in 2014 het Bruto Regionaal Product per inwoner 30.801 euro. Dit betekent een flinke stijging ten opzichte van 2004 (24.425 euro). Het verschil met Nederland is tussen 2004 en 2014 echter groter geworden, zo blijkt uit de herrekende cijfers van het CBS. In 2014 lag het BRP per inwoner op 78% van het landelijk gemiddelde, in 2004 was dit nog 81%. Het op termijn wegwerken van het verschil met Nederland op dit punt is dus nog een grote uitdaging. Positief is dat de groeiprognose voor Twente voor 2015 een stijging van het BRP laat zien (+2,1%) die vergelijkbaar is met de landelijke stijging (+2,0%).

Opleiding
De Twentse bevolking is steeds hoger opgeleid en groeit naar het Nederlandse niveau. Inmiddels heeft een kwart van de 15-74-jarige Twentenaren een afgeronde hbo- of wo opleiding. Landelijk is dit percentage 28%. Hierdoor komt de verhouding Twente - Nederland uit op 88%, terwijl deze verhouding in 2004 nog op 83% lag. Het bereiken van het doel dat Twente in 2020 een vergelijkbaar percentage hoogopgeleiden heeft als landelijk, ligt dus redelijk op koers.
In 2014 is het aandeel Twentse studenten dat een techniekopleiding volgt 32,6%. Hiermee is het streven voor 2016 al gehaald. De ambitie is dat het aandeel naar 40,0% in 2020 stijgt.

Participatiegraad beroepsbevolking
De participatiegraad is het deel van de bevolking van 15-75 jaar dat deelneemt aan het arbeidsproces. In 2014 ligt de participatiegraad van Twente (69,4%) nog net iets onder het Nederlandse niveau (70,1%), maar het verschil is niet meer groot. De stijging van de participatiegraad in Twente komt vooral door een toename van het aantal vrouwen dat actief is op de arbeidsmarkt. De verwachting is dat de arbeidsparticipatie in Twente in 2017 gelijk is aan het Nederlandse cijfer. Het halen van deze doelstelling ligt dus binnen handbereik.

Doelstelling Twente werkt!: 5.000 extra arbeidsplaatsen
Het aantal banen lag in 2014 in Twente 2,6% lager dan in 2011. Landelijk was de daling nog sterker (-2,9%). In een aantal sectoren doet Twente het beter dan Nederland, zoals in de sector zakelijke dienstverlening, consumentendiensten en distributie. In de sectoren die in Twente relatief sterker zijn vertegenwoordigd- bouw en industrie- is er juist een flink verlies van werkgelegenheid sinds het begin van de economische crisis in 2009. Ten opzichte van 2013 is de werkgelegenheid in 2014 in Twente in vijf van de zeven sectoren gedaald. Het totale verlies bedroeg 1.748 werkzame personen.

Vanwege het grote belang van voldoende werkgelegenheid in de regio heeft de Twente Board in Twente Werkt! een aanvullend doel gesteld van 5.000 extra arbeidsplaatsen in 2020 ten opzichte van 2014. De prognose is echter dat de werkgelegenheidsafname de komende jaren aanhoudt. In 2016 daalt de werkgelegenheid in Twente en Nederland naar verwachting respectievelijk met - 2,0% en -1,7% ten opzichte van 2011.

In de zakelijke dienstverlening zijn er de afgelopen jaren veel nieuwe bedrijven bij gekomen en er wordt ook voor 2015 en 2016 een groei van de werkgelegenheid in deze sector verwacht.

Prioritaire sectoren
De nationale overheid voert beleid om kansrijke sectoren verder te versterken. Het gaat om negen topsectoren waarin Nederland uitblinkt, die kennisintensief en export georiënteerd zijn en een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan het oplossen van maatschappelijke vraagstukken. Bijna een kwart van het Nederlands inkomen wordt in deze sectoren verdiend. In Twente ligt daarbinnen de focus op HTSM en logistiek en daarnaast op de sector toerisme en recreatie. De sector bouw is in Twente zo groot dat deze ook bijzondere aandacht krijgt.

HTSM is één van de sterke punten van Twente. In onze regio werken in 2014 relatief meer mensen in deze sector dan in Nederland (Twente 10,0% en Nederland 6,6%) en het aantal banen ontwikkelt zich in deze sector ook positiever dan landelijk. Hetzelfde geldt voor de topsector Chemie.

De sector logistiek in Twente laat hetzelfde beeld zien als landelijk. Wel is er in Twente in 2014 een toename van de werkgelegenheid in deze sector (+1,4%), terwijl deze in Nederland stabiel blijft (-0,1) ten opzichte van het jaar er voor.

De verschillen in het aantal werkende personen zijn tussen Nederland en Twente het grootst in de sectoren Water, Creatieve Industrie en Life Sciences. Twente heeft in die sectoren relatief veel minder werkgelegenheid dan Nederland. Opvallend is dat de sector Life Sciences in Twente in de periode 2004-2014 een veel sterkere groei (+77,1%) vertoont dan in Nederland (+13,4%).

In Twente werken naar verhouding nog steeds veel mensen in de bouw. Dit ondanks de sterke teruggang sinds 2008.

In de periode 2004-2014 is er sprake van een dalende trend in de sector energie in Twente (-15,8%), terwijl deze sector in heel Nederland stabiel blijft (-1,4%). In de sectoren agrofood en tuinbouw laten Twente en Nederland over een termijn van zes jaar (2009-2014) een daling zien in het aantal banen.

In de sector toerisme en recreatie zijn er in Twente en Nederland sinds 2009 meer mensen aan het werk dan daarvoor. De regio vertoont in de periode 2004-2014 een groei van 8,9%, terwijl landelijk de sector met 12,2% is gegroeid.

Snelgroeiende bedrijven
In de afgelopen jaren zijn steeds bedrijven uit Twente in de MKB Innovatie Top 100 en in de Deloitte Fast 50 te vinden. Ook beschikt de regio over een behoorlijk aantal zgn. 'gazelle'-bedrijven. Opvallend hierbij is het grote aantal bedrijven dat op het gebied van ICT actief is. In dit cluster beschikt Twente over snel groeiende bedrijven. Verder zijn de sectoren zorg en technische handel belangrijk voor de regio. Ecare Services in Enschede staat al een aantal jaren bekend als snel groeiend techbedrijf en combineert de sector ICT met de zorgsector. Zorgen voor meer synergie biedt hierbij kansen voor de toekomst.

Het aantal spin offs van de Universiteit Twente en Saxion is in de afgelopen 10 jaar sterk gegroeid. In Twente zijn tot en met 2013 bijna 10.000 personen werkzaam in spin offs van de UT en Saxion, waarbij vooral hbo spin offs met 6.846 arbeidsplaatsen voor deze ontwikkeling verantwoordelijk zijn. Meer dan de helft van alle spin-offs van de UT en Saxion is in 2013 in de bedrijfssectoren ICT en advies & onderzoek actief en meer dan de helft van deze spin-offs is in de regio Twente gevestigd.

RECENTE CONJUNCTURELE ONTWIKKELINGEN

Ondernemersactiviteit en vertrouwen
Het ondernemersvertrouwen schommelt sterk per kwartaal, maar is voor Twente en Nederland de laatste jaren doorgaans positief. In het vierde kwartaal van 2015 is het ondernemersvertrouwen voor Twente 29,1% en voor Nederland 45,7%.

Er zijn in 2015 meer ondernemers die een stijging van de omzet verwachten dan een daling. Ten opzichte van 2014 is er bovendien sprake van een verbetering. De cijfers voor Twente zijn op dit punt positiever dan voor Nederland als geheel. De export in Twente ontwikkelt zich positiever dan landelijk het geval is. Dit cijfer is in Twente voor alle kwartalen van 2015 hoger dan in Nederland.

Ongeveer evenveel Twentse ondernemers verwachten een toename van het aantal personeelsleden als een afname. Een sterke toename van de werkgelegenheid verwachten zij dus niet. Twentse ondernemers verwachten in 2015 minder te investeren dan een jaar eerder. Landelijk zijn er wel meer ondernemers die een toename van hun investeringen rapporteren dan een afname. Omzet en export ontwikkelen zich dus positief, maar dit vertaalt zich nog maar beperkt in investeringen en werkgelegenheid.

Vacatures
Het aantal vacatures in Twente is in de periode januari 2014 t/m september 2015 gegroeid. Deze toename heeft, mits ingevuld, een positief effect op de werkgelegenheid. Eind september 2015 zijn er in Twente 2.291 openstaande en 3.558 nieuwe geregistreerde vacatures.

Het aandeel vacatures in de technische en industrie-beroepen is in Twente in 2014 met 54% hoger dan het Nederlands gemiddelde dat op 39% ligt. Vergeleken met september 2014 is er sprake van een groei van 44% in het aantal vacatures voor hogere beroepen, 51% voor middelbare en 74% voor elementaire en lagere beroepen.

Vestigende & startende ondernemers
In 2014 zijn er in Twente 4.986 ondernemingen gestart. Het aantal startende ondernemingen is hier in de periode 2008-2014 met bijna 30% gegroeid. Het laatste jaar is echter sprake van een daling (-1,9%). Landelijk is de daling van het aantal startende ondernemingen nog sterker (-5,5%) .

Tussen januari en september 2015 kende Twente 130 faillissementen; Het jaar ervoor waren dit er nog 228. Er gingen in 2014 dus 43% minder bedrijven failliet dan een jaar eerder. In Nederland was de daling van het aantal faillissementen (-23%) minder gunstig.

Demografie
De omvang van de beroepsbevolking in Twente is tussen 2004 en 2014 met 6,3% en in Nederland met 7,9% gestegen. Door de jaren heen is in Twente en Nederland dezelfde trend te zien; terwijl de beroepsbevolking in de leeftijdscategorie 25-45 jaar continu afneemt, stijgt de beroepsbevolking in de leeftijdscategorie 45-75 jaar sterk.

Er zijn ook in 2014 weer meer kinderen geboren dan er mensen zijn overleden. Dit verschil bedroeg + 685. Er verhuisden wel meer mensen uit Twente dan naar Twente: het migratiesaldo was -1.015. De totale bevolkingsgroei kwam hierdoor in 2014 uit op -330. Dit is flink lager dan in 2010, toen de bevolkingsgroei nog +1.954 was.

Als we kijken naar de leeftijdsopbouw, zien we dat Twente vergeleken met heel Nederland meer ouderen telt, maar ook meer jongeren. De grijze druk -de verhouding tussen het aantal personen van 65 jaar of ouder en de 20 tot 65 jarigen- ligt in Twente op 32% en landelijk op 30%. De groene druk is de verhouding tussen het aantal 0 tot 20 jarigen en het aantal 20 tot 65 jarigen. Deze ligt in Twente op 41% en landelijk op 38%.

VERDIEPENDE SPECIALS TWENTE INDEX 2015

Migratie en pendel / Waar winkelt Twente? / Vier typeringen van Twente
Mede op basis van de gegevens over migratie en pendel komt Prof dr. Gert-Jan Hospers tot vier rake typeringen van onze regio. Twente is bijvoorbeeld een grensregio, waarbij mensen de grens steeds meer strategisch lijken te gebruiken. De grens met Duitsland is voor Twente een 'asset'. Waar je vanuit de Randstad in drie kwartier ook heen rijdt, je komt Nederland niet uit. Maar in Twente heb je binnen dezelfde reistijd het voordeel van de keuze: of meer van hetzelfde in westelijke richting, of een vakantiegevoel richting oosten. Consumenten profiteren hier van het aanbod van twee landen, wat zorgt voor een vergroting van de keuzevrijheid en de kwaliteit van leven. Met de ligging is veel te bereiken, ook op het gebied van de pendel (banen in Duitsland) in de promotie ('twee landen, één regio').

Ook is Twente volgens Hospers een regio in balans: er wonen ongeveer net zo veel mensen in de drie grootste steden als op het platteland. Die combinatie van stad en land is prettig voor de inwoners (the best of two worlds), maar leidt op bestuurlijk niveau regelmatig tot discussie. Het is echter die combinatie tussen stad en land die Twente onderscheidt van de regio's om ons heen. Hospers ziet een opdracht in het sterker promoten van die balans.
De balans tussen stad en platteland is ook terug te zien in het koopgedrag in Twente. I&O Research heeft hiernaar een verdiepende studie gedaan. Op lokaal en regionaal niveau is het gedrag rond dagelijkse en niet dagelijkse aankopen in beeld gebracht. Bewoners van de plattelandsgemeenten komen graag winkelen in de stad. Naast een attractie-effect (succes trekt succes aan), is er ook een waterbed-effect waarneembaar: groei van de één gaat ten koste van de ander. Het koopgedrag in Twente illustreert de onderlinge verbondenheid van en binnen de regio.

I&O Research concludeert dat de winkelwagen nog goed gevuld is. Het 'Twentse Warenhuis' heeft inwoners én bezoekers veel te bieden. Dynamiek van o.a. internet zorgt wel voor veranderingen. Het grootste deel van de detailhandelsbestedingen blijft in de regio. Twentenaren zijn (ook) op dit vlak sterk gericht op de regio. Maar hoewel de winkelwagen goed is gevuld, is deze minder vol dan vijf jaar geleden en zal het energie en inspanning vergen om de winkelwagen zo goed gevuld te houden.